Wasiat Islam dan Faraid di Malaysia: Peraturan Pengedaran Harta Islam

Untuk umat Islam di Malaysia, pengedaran harta pusaka si mati ditadbir oleh undang-undang Islam, khususnya peraturan Faraid dan peruntukan Enakmen Undang-undang Keluarga Islam yang berkaitan di setiap negeri. Berbeza dengan Distribution Act 1958, yang terpakai untuk bukan Islam, pengedaran harta Islam mengikut sistem yang ditetapkan bahagian yang diperuntukkan kepada kategori waris tertentu. Memahami sistem Faraid, peranan wasiyyah (wasiat Islam) dan prosedur untuk mengedarkan harta Islam adalah penting untuk perancangan harta dan ahli keluarga yang mengurus harta pusaka si mati Islam. Panduan ini memberikan gambaran menyeluruh mengenai pengedaran harta Islam di Malaysia.

Apakah Itu Faraid?

Faraid adalah sistem pewarisan Islam yang menetapkan bagaimana harta pusaka si mati Islam diedarkan antara waris yang berhak. Sistem ini berdasarkan ayat-ayat tertentu Al-Quran, khususnya Surah An-Nisa (4:11-12 dan 4:176), dan ajaran Nabi Muhammad. Di bawah Faraid, harta pusaka dibahagikan kepada bahagian tetap yang diperuntukkan kepada kategori waris tertentu. Bahagian ditentukan oleh hubungan si mati dengan setiap waris dan kehadiran atau ketiadaan waris lain. Sistem Faraid memastikan harta pusaka diedarkan secara adil antara ahli keluarga dan mengelakkan kepekatan kekayaan pada seorang waris.

Bahagian Faraid: Peraturan Utama

Peraturan utama pengedaran Faraid adalah seperti berikut:

• Bahagian suami: Jika si mati adalah isteri yang meninggalkan anak, suami menerima 1/4 daripada harta pusaka. Jika tiada anak, suami menerima 1/2.
• Bahagian isteri: Jika si mati adalah suami yang meninggalkan anak, isteri atau isteri-isteri menerima 1/8 daripada harta pusaka. Jika tiada anak, isteri atau isteri-isteri menerima 1/4.
• Bahagian anak: Anak lelaki menerima dua kali ganda bahagian anak perempuan. Jika si mati meninggalkan hanya anak perempuan (dua atau lebih), mereka secara kolektif menerima 2/3 daripada harta pusaka. Seorang anak perempuan tunggal menerima 1/2.
• Bahagian ibu bapa: Jika si mati meninggalkan anak, setiap ibu bapa menerima 1/6. Jika tiada anak, ibu menerima 1/3 (atau 1/6 jika terdapat adik-beradik) dan bapa menerima baki.
• Adik-beradik: Saudara lelaki dan perempuan boleh mewarisi jika tiada anak dan ibu bapa, dengan saudara lelaki menerima dua kali ganda bahagian saudara perempuan.

Sistem Faraid adalah kompleks dan pengedaran sebenar bergantung kepada kombinasi waris yang masih hidup. Ulama yang berkelayakan atau peguam Syariah harus dirujuk untuk menentukan bahagian tepat dalam setiap kes.

Wasiyyah: Wasiat Islam

Wasiyyah adalah wasiat yang dibuat oleh seorang Islam yang berkuat kuasa selepas kematian. Di bawah undang-undang Islam, seorang Muslim boleh mewasiatkan sehingga satu pertiga harta pusakanya kepada orang yang bukan waris Faraid atau untuk tujuan amal. Had satu pertiga ini adalah sekatan asas: seorang Muslim tidak boleh mewasiatkan lebih daripada satu pertiga harta pusaka melalui wasiyyah tanpa persetujuan semua waris Faraid, dan wasiyyah tidak boleh dibuat memihak kepada waris Faraid tanpa persetujuan waris lain. Baki dua pertiga (atau lebih) harta pusaka diedarkan mengikut peraturan Faraid.

Untuk sah, wasiyyah mesti memenuhi keperluan berikut: pewasiat mesti waras, wasiyyah mesti dalam tulisan atau diisytiharkan secara lisan di hadapan saksi, wasiat tidak boleh melebihi satu pertiga harta pusaka dan penerima tidak boleh waris Faraid (melainkan dipersetujui oleh waris lain). Wills Act 1959 tidak terpakai kepada umat Islam, dan wasiat Islam ditadbir oleh enakmen undang-undang Islam negeri yang berkaitan.

Hibah: Hadiah Sepanjang Hayat

Sebagai tambahan kepada Faraid dan wasiyyah, umat Islam di Malaysia boleh menggunakan hibah (hadiah sepanjang hayat) sebagai sebahagian daripada perancangan harta mereka. Hibah membolehkan seseorang memindahkan pemilikan aset kepada orang lain semasa hayat mereka, tanpa sekatan yang terpakai untuk wasiyyah. Selepas hibah selesai (dengan penyerahan aset dan penerimaan oleh penerima), aset tersebut tidak lagi membentuk sebahagian daripada harta penderma dan tidak tertakluk kepada pengedaran Faraid. Hibah semakin digunakan oleh umat Islam Malaysia sebagai alat perancangan harta yang fleksibel, terutamanya untuk memindahkan harta tanah kepada anak-anak, pasangan atau ahli keluarga lain semasa hayat penderma.

Pentadbiran Harta Pusaka Islam

Pentadbiran harta pusaka Islam di Malaysia melibatkan langkah berikut: mendapatkan sijil kematian, mengenal pasti dan menilai aset harta pusaka, mengenal pasti waris Faraid dan mengira bahagian, memohon kepada Mahkamah Syariah untuk sijil Faraid mengesahkan waris dan bahagian masing-masing, menyelesaikan hutang dan belanja pengebumian si mati, dan mengedarkan baki harta pusaka kepada waris mengikut sijil Faraid. Untuk harta pusaka kecil (harta bernilai RM2,000,000 atau ke bawah), pengedaran boleh dikendalikan di Pejabat Tanah. Prosedur Mahkamah Syariah dan Pejabat Tanah umumnya lebih mudah daripada proses probat mahkamah sivik.

Bagaimana Messrs S K Song Boleh Membantu

Pasukan perancangan harta di Messrs S K Song membantu keluarga Islam dengan penyediaan wasiyyah, susunan hibah dan pentadbiran harta pusaka mengikut peraturan Faraid. Peguam kami boleh membimbing anda melalui prosedur Mahkamah Syariah dan Pejabat Tanah untuk pengedaran harta pusaka. Hubungi pejabat Johor Bahru kami untuk perundingan.